Sequoiadendron giganteum (Mammoetboom)

“Wat een reus!” “Een boom waarbij je jezelf nietig voelt!” “De schors voelt aan als kurk!” Dit soort uitspraken worden aan bewonderaars ontlokt terwijl zij rond de stamvoet dwalen. De mammoetboom, Sequoiadendron giganteum, is een van de meest imposante boomsoorten die we kennen. De soortnaam (giganteum = reusachtig) is met goede reden gekozen.

De exotisch klinkende naam Sequoiadendron voert ons terug naar de tijd waarin de mammoetboom werd ontdekt. Sequoyah was een halfbloed Cherokee-indiaan die tussen 1809 en 1821 een Indiaans schrift ontwikkelde met de bedoeling de Cherokee veilig te stellen. Vlak na de eerste ‘gold rush’, de goudzoekerskoorts van 1849, werd de boom in Europa ingevoerd.
De mammoetboom behoort tot dezelfde familie als de Californische ‘redwood’ of reuzenpijnboom (Sequoia sempervirens). Deze twee soorten worden onderling wel eens door elkaar gehaald, terwijl ze toch echt verschillend zijn. De mammoetboom is dikker en heeft meer volume dan de redwood die hoger wordt. Bovendien groeit de eerste van nature op berghellingen, de tweede aan de kust.

Majestueus

Er is maar één gebied waar de mammoetboom van nature voorkomt: de Sierra Nevada in Californië. Daar groeit de boom op westelijke hellingen op een hoogte van 1400 tot 2400 meter, meestal in gemengde naaldbossen. De natuurlijke verspreiding is er beperkt tot enkele kleine bossen in nationale parken zoals ook het Sequoia National Park. Alle mammoetbomen worden door de wet beschermd.
In dit groeigebied weet de boom majestueuze maten aan te nemen. Beroemd was vroeger de Wawona Tunnel tree waar je met de auto doorheen kon rijden. Deze boom stierf in 1969 op 2100-jarige leeftijd. De grootste mammoetbomen hebben typerende namen gekregen als ‘Grizzly Giant’, ‘General Sherman’, en ‘General Grant’ (beide generaals waren legerleiders in de Amerikaanse burgeroorlog). Om een idee te geven van het enorme formaat: de omtrek van de General Sherman telt op borsthoogte meer dan zesentwintig meter. Daar steekt de omtrek van de dikste Sequoiadendron in Nederland, ongeveer acht meter, magertjes bij af. De ‘General Sherman’ is met een volume van 1489 m3 hout de meest volumineuze boom op aarde. De leeftijd van deze boom wordt door onderzoekers geschat op 2100-2200 jaar. Bomen van tachtig meter hoog zijn voor deze soort geen uitzondering. In ons land komen de oudste exemplaren in de buurt van de veertig meter.

Uiterlijke kenmerken en gebruik

Behalve de uitzonderlijke maten van hoogte en stamomvang, is ook de als kurk aanvoelende schors een kenmerk van de mammoetboom. Deze zachte roodbruine schors heeft een isolerende werking. Hitte die vrijkomt bij bosbranden kan geen vitale delen van de boom beschadigen. Om zich voort te kunnen planten hebben deze bomen bosbranden zelfs nodig omdat concurrentie met andere (jonge) bomen dan wordt uitgeschakeld.
Mammoetbomen hebben een smalle, kegelvormige kruin, worden niet topzwaar en waaien daarom vrijwel nooit om. De naalden zijn blauwgroen en zitten vlak tegen de takken gedrukt. De harde eivormige kegels zijn in verhouding erg klein (5-8 cm). Deze zijn binnen één jaar volgroeid en in het eerstvolgende voorjaar vallen de rijpe zaden uit de kegel. Ze ontkiemen pas na twintig jaar, of eerder wanneer de hevige hitte van een bosbrand daartoe de aanzet geeft.

Monumentale mammoetboom

In Nederland werd de mammoetboom als attractie aangeplant in de parken van landgoederen en kastelen. Door de snelheid waarmee de boom groeit, werd deze soort niet of nauwelijks toegepast als stadsboom. Ook nu blijft de aanplant merendeels beperkt tot parken en arboreta.
Wat opvalt bij de monumentale mammoetbomen in het Landelijke Register van Monumentale bomen is dat regelmatig genoteerd staat dat de boom in het verleden door de bliksem is getroffen. Dit is natuurlijk niet verwonderlijk, aangezien de bomen overal bovenuit groeien en vaak de hoogste objecten in de omgeving zijn. Na een blikseminslag groeit de boom vaak gewoon verder, maar dan met een afgeplatte top. Buiten de afgebeelde bomen op deze twee bladzijden tot slot hierbij enkele tot de verbeelding sprekende mammoetbomen uit het bomenregister.
Allereerst de mammoetboom bij Huis Voorstonden te Voorstonden. Dit is de oudste (1876) en de op een na dikste (omtrek 7,83 meter) boom van deze soort. Het terrein is toegankelijk. In een particuliere tuin in Brummen groeit de dikste mammoetboom van Nederland met een omtrek van meer dan 7,87 meter. Deze boom is helaas niet te bezichtigen.
Voor meer informatie over mammoetbomen kunt u de site van Tim Bekaert bezoeken. Daar is een compleet overzicht te vinden van alle grote mammoetbomen in Nederland en België.